دشمن دریا را بست، ایران راه را باز کرد. تجارت خارجی کشور در شش‌ماهه نخست امسال ۳۴ درصد وزن از دست داد، اما ارزش صادرات تنها ۲۰ درصد افت کرد — نشانه‌ای از اقتصادی که زیر فشار، نه می‌شکند، نه عقب می‌نشیند، بلکه مسیر تازه می‌سازد.
تهران — وقتی دشمن آب‌ها را بست، تهران زمین و ریل را به میدان آورد. محمدعلی دهقان‌دهنوی، رئیس سازمان توسعه تجارت ایران، در نشست خبری خود با اعلام کاهش ۳۴ درصدی وزن تجارت خارجی در شش‌ماهه نخست امسال، تصویری از اقتصادی ترسیم کرد که زیر سنگین‌ترین فشارها، ایستاده است — نه در حاشیه، بلکه در قلب میدان.
ارزش ایستاد، وزن افتاد
آمارها روایتی از مقاومت دارند: وزن تجارت ۳۴ درصد کاهش یافته، اما ارزش صادرات تنها ۲۰ درصد افت کرده است. این شکاف، به گفته دهقان‌دهنوی، نشان‌دهنده توان صادراتی ایران در حفظ کالاهای با ارزش بالاتر است. کالاهایی که هزینه‌های سنگین‌تر حمل‌ونقل را تحمل کردند و در بازارهای جهانی ماندند. در سمت واردات نیز وزن ۲۰ درصد و ارزش ۳۵ درصد کاهش یافته — یعنی تهران منابع ارزی خود را هدفمندتر از همیشه به کار گرفته و اولویت را به کالاهای اساسی و مواد اولیه تولید داده است.
از خلیج فارس تا ریل؛ جغرافیای جدید نبرد اقتصادی
سال گذشته ۷۵ درصد تجارت خارجی ایران از طریق دریا انجام می‌شد. دشمن این شریان را هدف گرفت. اما تهران پاسخ داد: کریدورهای زمینی، ریلی و دریای خزر فعال شدند. دهقان‌دهنوی شایعات مربوط به بسته شدن مرزها را قاطعانه رد می‌کند و از افزایش بیش از دو برابری ظرفیت تخلیه و ترخیص در برخی مرزها خبر می‌دهد. مصوبه «مرز محل گذر است» در ستاد ملی گذر تصویب شده تا کامیون‌ها با حداقل تشریفات از مرز عبور کنند و تشریفات گمرکی در گمرکات داخلی انجام شود.
او واقعیت‌های لجستیکی را پنهان نمی‌کند، اما لحنش لحن کسی است که راه‌حل را یافته است: «یک کشتی با ظرفیت ۵۰ هزار تن می‌تواند محموله خود را طی یک تا سه روز تخلیه کند، اما انتقال همین میزان کالا از مسیر زمینی به حدود ۲۵۰۰ کامیون نیاز دارد.» و تهران این چالش را مدیریت کرده است.
دیپلماسی تجاری؛ سلاح راهبردی تهران
با بسته شدن بخشی از مسیرهای سنتی، تهران دیپلماسی تجاری را به میدان آورده است. دهقان‌دهنوی از همکاری «مناسب» با وزارت امور خارجه خبر می‌دهد و می‌گوید: «گفت‌وگو با کشورهای همسایه، شرکای تجاری مهم و کشورهای دوست ضروری است تا ظرفیت‌های از دست رفته را جایگزین کنیم.»
موافقت‌نامه تجارت آزاد با اتحادیه اقتصادی اوراسیا، برگ برنده تهران است: تعرفه ۸۷ درصد کالاها به صفر رسیده و وزیر تجارت اتحادیه در روزهای آینده به ایران سفر می‌کند. در حوزه مالی نیز امکان معامله مستقیم ارز میان صادرکنندگان و واردکنندگان فراهم شده و آستانه ایفای تعهدات ارزی کارت‌های بازرگانی از ۶۰ به ۷۰ درصد افزایش یافته است.
روز ملی صادرات؛ جشن مقاومت ملی
در میانه این چالش‌ها، تهران خود را برای برگزاری سی‌امین دوره روز ملی صادرات در ۲۹ مهرماه آماده می‌کند. ۴۳ صادرکننده نمونه ملی و ۱۳ صادرکننده ممتاز ملی انتخاب شده‌اند و برای نخستین بار یک سازمان دولتی به‌عنوان «سازمان حامی صادرات نمونه» معرفی خواهد شد. دهقان‌دهنوی تأکید می‌کند: «صادرکنندگان در میان فعالان بخش خصوصی از جایگاه متمایزی برخوردارند. تولیدکننده‌ای که محصول خود را به بازارهای جهانی عرضه می‌کند، نشان می‌دهد که دانش، اطلاعات و فناوری موردنیاز برای حضور در بازارهای جهانی را دارد.»
افق ۱۰۰ میلیارد دلاری؛ آرمان ملی
با وجود همه محدودیت‌ها، دهقان‌دهنوی افق بلندپروازانه‌ای ترسیم می‌کند: عبور از صادرات غیرنفتی ۱۰۰ میلیارد دلاری و پس از آن ۲۰۰ میلیارد دلاری. صادرات غیرنفتی ایران اکنون حدود ۵۰ میلیارد دلار برآورد می‌شود. او می‌گوید ظرفیت‌های تولیدی، دانش فنی و نیروی انسانی کشور این امکان را فراهم می‌کند.
پیام نهایی
ایران در شرایطی که بخش بزرگی از تجارت خارجی‌اش در معرض آسیب قرار گرفته، نه تسلیم شده و نه متوقف. بلکه با تکیه بر مسیرهای جایگزین، دیپلماسی فعال و تسهیل مقررات، چراغ تجارت را روشن نگه داشته است. کشتی تجارت ایران با بادبان‌های ترمیم‌شده پیش می‌رود — و به گفته مقاماتش، دشمن دریا را بست، اما ایران راه را باز کرد. محاصره، مسیر را عوض کرد، نه مقصد را.
